درد در شانه یا بخش خارجی لگن می‌تواند انجام ساده‌ترین فعالیت‌های روزمره مانند پوشیدن لباس، بالا بردن دست، راه رفتن، خوابیدن به پهلو یا بالا رفتن از پله‌ها را دشوار کند. یکی از دلایل شایع این دردها، التهاب کیسه‌های کوچکی به نام «بورس» است. بورس‌ها در نزدیکی مفاصل قرار دارند و مانند یک بالشتک نرم، اصطکاک میان استخوان، تاندون، عضله و پوست را کاهش می‌دهند.
وقتی این کیسه‌ها ملتهب یا تحریک شوند، عارضه‌ای به نام بورسیت ایجاد می‌شود. بورسیت شانه و لگن از انواع رایج این مشکل است و می‌تواند در افراد ورزشکار، کارمندان، سالمندان یا افرادی که حرکات تکراری انجام می‌دهند دیده شود. خوشبختانه در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی و به‌ویژه فیزیوتراپی می‌تواند درد، التهاب و محدودیت حرکتی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
در این مقاله با علائم، دلایل، روش‌های تشخیص و پروتکل‌های فیزیوتراپی برای درمان بورسیت در ناحیه شانه و لگن آشنا می‌شوید.
بورسیت چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
بورس‌ها کیسه‌هایی حاوی مقدار کمی مایع هستند که در نقاطی از بدن با فشار یا اصطکاک زیاد قرار گرفته‌اند. این ساختارها به حرکت روان‌تر مفصل و تاندون‌ها کمک می‌کنند. التهاب بورس ممکن است به علت فشار مکرر، ضربه، استفاده بیش از حد از مفصل، ضعف عضلانی، وضعیت بدنی نامناسب یا برخی بیماری‌های التهابی ایجاد شود.
هنگامی که بورس ملتهب می‌شود، ناحیه درگیر ممکن است حساس، دردناک و گاهی متورم شود. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی افراد تنها هنگام فعالیت درد دارند، اما بعضی دیگر حتی در زمان استراحت یا خواب نیز ناراحتی قابل توجهی را تجربه می‌کنند.
بورسیت شانه و لگن در چه نواحی دیده می‌شود؟
بورسیت شانه
در شانه، بورس زیرآکرومیال یکی از بورس‌های مهم است که میان استخوان شانه و تاندون‌های روتاتور کاف قرار دارد. التهاب این بورس معمولاً با درد در قسمت خارجی یا جلویی شانه همراه است. بالا بردن دست، برداشتن وسیله از کابینت، شانه کردن موها یا پوشیدن لباس ممکن است درد را تشدید کند.
گاهی بورسیت شانه همراه با التهاب تاندون‌های روتاتور کاف یا گیر افتادگی شانه رخ می‌دهد. به همین دلیل، ارزیابی دقیق توسط پزشک یا فیزیوتراپیست اهمیت زیادی دارد؛ زیرا منشأ درد باید به درستی مشخص شود.
بورسیت لگن
نوع شایع بورسیت در لگن، بورسیت تروکانتریک است که در بخش خارجی استخوان ران و اطراف برجستگی استخوانی کنار لگن ایجاد می‌شود. فرد معمولاً درد را در قسمت خارجی لگن احساس می‌کند و ممکن است این درد تا کناره ران یا زانو امتداد پیدا کند.
خوابیدن روی سمت مبتلا، نشستن یا ایستادن طولانی، پیاده‌روی زیاد، دویدن و بالا رفتن از پله‌ها می‌تواند علائم را بدتر کند. در برخی افراد، ضعف عضلات سرینی و ناهماهنگی در الگوی راه رفتن از عوامل اصلی ادامه پیدا کردن درد هستند.
علائم رایج بورسیت
علائم دقیق به محل درگیری بستگی دارد، اما نشانه‌های زیر در بسیاری از بیماران دیده می‌شود:
- درد موضعی در شانه یا بخش خارجی لگن
- حساسیت و درد هنگام لمس ناحیه درگیر
- افزایش درد با حرکت، فشار یا فعالیت تکراری
- محدودیت در دامنه حرکتی مفصل
- درد هنگام خوابیدن روی شانه یا پهلوی مبتلا
- احساس ضعف به دلیل اجتناب از حرکت دادن اندام
- خشکی مفصل پس از بی‌حرکتی یا استراحت طولانی
اگر درد همراه با تب، قرمزی شدید، گرمای قابل توجه پوست، تورم ناگهانی یا ناتوانی شدید در حرکت باشد، لازم است سریع‌تر توسط پزشک بررسی شوید؛ زیرا در موارد نادر ممکن است التهاب بورس با عفونت همراه باشد.
علل و عوامل خطر بورسیت شانه و لگن
بورسیت معمولاً تنها به یک علت مشخص محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از عوامل می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. شناسایی این عوامل، بخش مهمی از برنامه درمان و پیشگیری از عود درد است.
حرکات تکراری و استفاده بیش از حد
افرادی که به دلیل شغل یا ورزش، دست‌ها را زیاد بالای سر می‌برند، مانند نقاشان ساختمان، ورزشکاران رشته‌های پرتابی، شناگران یا بدنسازان، بیشتر در معرض بورسیت شانه قرار دارند. همچنین دویدن‌های طولانی، راه رفتن روی سطوح شیب‌دار یا تمرینات نامناسب می‌تواند فشار زیادی به بورس‌های اطراف لگن وارد کند.
وضعیت بدنی نامناسب
خم شدن شانه‌ها به جلو، نشستن طولانی پشت میز، استفاده نادرست از تلفن همراه و ضعف عضلات تثبیت‌کننده کتف می‌توانند الگوی حرکتی شانه را تغییر دهند. در لگن نیز افتادگی لگن هنگام راه رفتن، اختلاف طول اندام‌ها یا ضعف عضلات سرینی ممکن است فشار غیرطبیعی ایجاد کند.
آسیب و ضربه مستقیم
زمین خوردن روی شانه یا لگن، برخورد شدید در ورزش و فشار مستقیم طولانی‌مدت می‌تواند زمینه التهاب بورس را فراهم کند. خوابیدن طولانی روی یک سمت نیز در بعضی افراد علائم لگن را تشدید می‌کند.
سن، بیماری‌های زمینه‌ای و ضعف عضلانی
با افزایش سن، انعطاف‌پذیری تاندون‌ها و قدرت عضلات ممکن است کاهش پیدا کند. آرتروز، دیابت، بیماری‌های التهابی مفصلی و مشکلات ستون فقرات نیز می‌توانند احتمال دردهای اطراف مفصل را افزایش دهند.
فیزیوتراپی چگونه به درمان بورسیت کمک می‌کند؟
هدف فیزیوتراپی فقط کاهش درد موقت نیست؛ بلکه تلاش می‌شود علت مکانیکی فشار روی بورس شناسایی و اصلاح شود. در درمان بورسیت شانه و لگن، فیزیوتراپیست پس از بررسی دامنه حرکت، قدرت عضلات، راستای بدن، نحوه راه رفتن و فعالیت‌های روزانه، برنامه‌ای متناسب با شرایط بیمار تنظیم می‌کند.
این برنامه معمولاً شامل کنترل التهاب، کاهش فشار از روی بافت آسیب‌دیده، بازگرداندن انعطاف‌پذیری و تقویت عضلات حمایت‌کننده مفصل است. در نتیجه، احتمال بازگشت درد نیز کمتر می‌شود.
پروتکل‌های درمانی فیزیوتراپی برای بورسیت
کنترل درد و التهاب در مرحله اولیه
در فاز ابتدایی درمان، لازم است فشار از روی ناحیه ملتهب کاهش پیدا کند. فیزیوتراپیست ممکن است از روش‌هایی مانند سرمادرمانی، لیزر درمانی، اولتراسوند درمانی، تکارتراپی یا الکتروتراپی برای کمک به کنترل درد و بهبود گردش خون موضعی استفاده کند. انتخاب دستگاه و تعداد جلسات به شرایط بیمار، شدت درد و نظر درمانگر بستگی دارد.
استراحت نسبی به معنای بی‌حرکتی کامل نیست. معمولاً لازم است بیمار فعالیت‌های دردناک را برای مدتی محدود کند، اما حرکت‌های سبک و کنترل‌شده را طبق برنامه ادامه دهد تا مفصل خشک نشود.
درمان‌های دستی و اصلاح حرکت مفصل
تکنیک‌های درمان دستی می‌توانند به کاهش گرفتگی عضلات اطراف مفصل، بهبود حرکت بافت نرم و اصلاح محدودیت‌های حرکتی کمک کنند. در شانه، تمرکز ممکن است بر عضلات گردن، کتف، سینه و روتاتور کاف باشد. در لگن نیز عضلات سرینی، ران، عضلات خم‌کننده لگن و نوار ایلیوتیبیال بررسی می‌شوند.
در برخی بیماران، سفتی عضلات اطراف مفصل یا چسبندگی بافت نرم، فشار روی بورس را افزایش می‌دهد. درمان دستی و کشش‌های هدفمند می‌توانند این تنش را کاهش دهند.
تمرین درمانی برای شانه
تمرینات شانه معمولاً با حرکات ملایم برای حفظ دامنه حرکت شروع می‌شوند و سپس تمرینات تقویتی به برنامه اضافه می‌گردند. تقویت عضلات روتاتور کاف و عضلات تثبیت‌کننده کتف، نقش مهمی در کاهش فشار غیرطبیعی از روی بورس دارد.
تمرینات باید بدون ایجاد درد شدید انجام شوند. بالا بردن دست با وزنه سنگین یا انجام حرکت‌های تکراری بالای سر در مراحل اولیه ممکن است علائم را تشدید کند؛ بنابراین پیشرفت تمرین‌ها باید تدریجی و زیر نظر متخصص باشد.
تمرین درمانی برای لگن
در بورسیت لگن، تقویت عضلات سرینی به‌ویژه عضله گلوتئوس مدیوس اهمیت زیادی دارد. این عضلات به حفظ ثبات لگن هنگام راه رفتن و ایستادن روی یک پا کمک می‌کنند. ضعف آن‌ها می‌تواند باعث افزایش فشار بر بخش خارجی لگن شود.
تمرینات کششی برای عضلات ران و لگن، تمرینات کنترل لگن، اصلاح الگوی راه رفتن و آموزش وضعیت صحیح خواب و نشستن نیز بخش مهمی از توانبخشی را تشکیل می‌دهد.
مراقبت‌های خانگی برای کاهش درد
علاوه بر جلسات فیزیوتراپی، رعایت چند نکته در خانه می‌تواند روند بهبود را سریع‌تر کند:
- در روزهای اول درد شدید، از انجام فعالیت‌های تشدیدکننده درد خودداری کنید.
- برای دردهای تازه و التهابی، از کمپرس سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استفاده کنید.
- در بورسیت لگن، از خوابیدن مستقیم روی سمت دردناک پرهیز کنید و بین زانوها بالش قرار دهید.
- در بورسیت شانه، از حمل کیف سنگین روی شانه مبتلا و کارهای مکرر بالای سر خودداری کنید.
- تمرینات تجویز شده را به صورت منظم و بدون فشار بیش از حد انجام دهید.
- در محیط کار، ارتفاع صندلی، میز و مانیتور را به شکل ارگونومیک تنظیم کنید.
چه زمانی به جراحی نیاز است؟
بیشتر بیماران مبتلا به بورسیت شانه و لگن با درمان‌های غیرجراحی شامل اصلاح فعالیت، داروهای تجویزشده توسط پزشک، تمرین درمانی و فیزیوتراپی بهبود پیدا می‌کنند. جراحی معمولاً گزینه اول نیست و تنها در شرایط خاصی که درد طولانی‌مدت، شدید و مقاوم به درمان‌های محافظه‌کارانه باشد، ممکن است بررسی شود.
تشخیص افتراقی نیز مهم است؛ زیرا درد شانه یا لگن می‌تواند به علت پارگی تاندون، آرتروز، دیسک کمر، مشکلات مفصل یا التهاب‌های دیگر ایجاد شود. به همین دلیل، خوددرمانی طولانی‌مدت و نادیده گرفتن درد توصیه نمی‌شود.
درمان بورسیت شانه و لگن در فیزیوتراپی فردین
در کلینیک فیزیوتراپی فردین در شهرک گلستان، درمان دردهای شانه و لگن با ارزیابی دقیق وضعیت عضلات، مفاصل و الگوی حرکتی هر فرد آغاز می‌شود. برنامه درمانی باید اختصاصی باشد؛ زیرا شرایط یک ورزشکار، کارمند پشت‌میزنشین یا فرد سالمند با یکدیگر تفاوت دارد.
با استفاده از روش‌های فیزیوتراپی، درمان دستی، تجهیزات الکتروتراپی و تمرینات اصلاحی، هدف ما کاهش درد، بهبود حرکت و کمک به بازگشت ایمن شما به فعالیت‌های روزمره است. ساکنان منطقه ۲۲ تهران، شهرک گلستان و محدوده غرب تهران می‌توانند برای بررسی و شروع روند درمان به کلینیک فیزیوتراپی فردین مراجعه کنند.
جمع‌بندی
بورسیت یکی از دلایل قابل درمان درد در اطراف مفاصل است که در صورت بی‌توجهی می‌تواند باعث محدودیت حرکتی، ضعف عضلانی و اختلال در فعالیت‌های روزانه شود. تشخیص به موقع، کاهش فشار از روی مفصل و پیگیری درمان اصولی، نقش مهمی در کنترل علائم دارد.
فیزیوتراپی با کنترل التهاب، اصلاح الگوی حرکت، تقویت عضلات و آموزش مراقبت‌های خانگی، راهکاری مؤثر برای درمان بورسیت شانه و لگن محسوب می‌شود. اگر درد شانه یا لگن شما ادامه‌دار شده است، ارزیابی تخصصی می‌تواند به شناسایی علت اصلی و انتخاب بهترین مسیر درمان کمک کند.
